MoonootoonooM

- electro-instrumentale Klankspiegelingen in ZAP-vorm -

 

Gecomponeerd door Michel Waisvisz

Programmering LiSa en klankbijdragen: Frank Balde

Uitgevoerd door (in volgorde van opkomst) :

Rozemarie Heggen – contrabas

Arjan Kappers – bas-clarinet

Herman Halewijn – slagwerk

Ernest Rombout – hobo

John Snijders - piano

Angel Gimeno – viool

en

Michel Waisvisz – De Handen en LiSa instrumentarium

Frank Balde – copmputer operator

Kees van Zelst – geluids regie

 

Technische realisatie in samenwerking met STEIM/Amsterdam en instituut voor Sonologie/DenHaag

Het LiSa instrumentarium is ontwikkeld met financiele steun van het Prins Bernhard Fonds.

 

Sommige mensen laten stilte achter.

De in 1973 overleden componist dirigent Bruno Maderna heeft een wel heel grote stilte achtergelaten.

MoonootoonooM is opgedragen aan Bruno Maderna en is een poging om een deel van de stilte na de storm - Maderna - hoorbaar te maken

Toen ik de uitnodiging ontving om een werk te creeeren voor het Nieuw Ensemble, in het kader van het samenwerkingsproject met STEIM, realiseerde ik mij dat Maderna een bindend element vormt tussen de huidige ensemble cultuur en de levende elektronische muziek cultuur in Nederland.

Maderna opperde eind zestiger jaren reeds ideeen over de ’Mobiele studio’: elektronische muziek-instrumenten voor op het podium. Met kritische, en vooruitziende, blik stelde hij dat elektronische muziek niet louter een studio-aangelegenheid voor componisten moest zijn, maar dat de nieuwe electronische muziektechnologie (toen nog kamervullende computers) ook in handen moest komen van de orkestmusici. Zijn gesprekken hierover met componist/schrijver Konrad Boehmer hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan het ontstaan van STEIM, uiteindelijk opgericht door de ‘Reconstructie’-componistengroep aangevuld met onder andere Dick Raaijmakers.

Anderszijds heeft zijn grote betrokkenheid met de musici en het ensemblegericht componeren voor het symphonie orkest ook een aanzienlijke invloed gehad op het ontstaan van de ensemble-cultuur in Nederland.

De wijze waarop het Nieuw Ensemble het project Controllers Magic heeft opgezet ligt bij uitstek in de lijn die Maderna aangaf: het creeren van workshops voor orkest-musici en elektroniche componisten om beide culturen tot een geheel te laten groeien.

 

MoonootoonooM is onstaan in nauwe samenwerking met Rozemarie Heggen, Arjan Kappers, Herman Halewijn, Ernest Rombout, John Snijders, Angel Gimeno, allen musici van het Nieuw Ensemble en metSTEIM softwareontwerper Frank Balde.

Op basis van doelgerichte speelopdrachten musiceerden de musici in de studio. Selecties uit digitale geluidsopnamen van deze sessies vormden het bronmateriaal voor een door mij gecomponeerde geluidsmontage. Vervolgens diende deze montage als ‘partituur’ voor de musici.

Tijdens de uitvoering van MoonootoonooM is deze partituur niet meer nodig en spelen de musici het geselecteerde materiaal en worden hun klanken door mij via het besturingsinstrument De Handen (en het LiSa instrumentarium ) electronisch bewerkt en via luidsprekers simultaan tot klinken gebracht; als een buigzame, muzikale, spiegel van de originele klanken der musici.

Als ware ik een electrische vampier, zo neem ik de klanken van de musici in bezit en creeer ik van iedere musicus apart in feite een denkbeeldig ensemble (het ‘Nieuw Ensample’).

Het in de tijd terugkoppelen van klanken is overigens in de relatief korte geschiedenis van de elektronische muziek reeds een bekende techniek (m.b.v. bandlussen en twee banderecorders wordt het opgenomen geluid vermenigvuldigd en in tijd verschoven tot een veelstemmige kanon ontstaat). Met het LiSa-instrumentarium wordt deze oude techniek gereconstrueerd, maar dan uitgebreid met de flexibele en gevoelige besturingsmogelijkheden die de op STEIM ontwikkelde elektronische muziekinstrumenten bieden.

Aangaande de grote vorm van zijn composities koos Maderna de metafoor van zijn tijd (de 60 er jaren): de ‘Open Vorm’.

Ik koos als grote vorm voor MoonootoonooM de metafoor van deze tijd: de ‘Zap Vorm’.

Korte fragmenten/spiegelingen worden vrij bruut achter elkaar geschakeld om pas ruim na het concert, in de herinnering van de luisteraar tot een nieuw geheel te kunnen 'samenvallen'. Het menselijk geheugen als een omgekeerd werkende klanken-‘prisma’.

Als het stuk klinkt vormen de voorbereidingen en bovenstaande gedachten slechts een ondersteunend raamwerk. Wat klinkt is wat de musici, ikzelf en de elektronica er live van maken, een aanzienlijk aantal muzikale besluiten valt op het podium, daar pas wordt het werk voltooid, in uw bijzijn.

Dit project was niet van de grond gekomen zonder de enorm professionele inzet van de musici en het enthousiasme waarmee ze de, voor hen niet alledaagse, wijze van 'instuderen' van MoonootoonooM te lijf zijn gegaan.

 

 

Michel Waisvisz, Amsterdam februari 1997